Najważniejsze informacje
Badanie wykonuje się luksomierzem klasy co najmniej B, ustawionym na płaszczyźnie zadania wzrokowego w punktach wcześniej wyznaczonej siatki. Odczyty zbiera się bez udziału światła dziennego, po minimum półgodzinnej stabilizacji opraw. Wyniki odnosi się do wymagań normy PN-EN 12464-1:2022 – oceniane są średnie natężenie eksploatacyjne oraz równomierność. Efektem prac jest protokół z opisem metodyki, szkicem siatki punktów i oceną zgodności.
Badanie natężenia oświetlenia sprowadza się do uporządkowanej procedury: technik wygasza dostęp światła dziennego, odczekuje na stabilizację opraw, rozkłada nad stanowiskiem siatkę punktów, a następnie zbiera odczyty luksomierzem trzymanym na płaszczyźnie zadania wzrokowego. Zebrane liczby przelicza na natężenie średnie i równomierność, po czym zestawia z wymaganiami normy dla konkretnego rodzaju pracy. O poprawności przesądzają detale: wysokość sondy lub stan rozgrzania źródeł światła. Wątpliwości o to, jak wykonać pomiar natężenia oświetlenia na stanowisku pracy, dotyczą zwykle właśnie takich drobiazgów, a nie samej obsługi miernika. Przeczytaj poniższy wpis blogowy i dowiedz się, jakie warunki muszą poprzedzać badanie i co znajduje się w gotowej dokumentacji.
Spis treści:
Czym jest natężenie oświetlenia i w czym się je wyraża?
Natężenie oświetlenia opisuje strumień świetlny padający na jednostkę powierzchni. Jednostką jest luks, czyli lumen na metr kwadratowy. Zlecający badanie mylą tę wielkość z luminancją, opisującą jasność powierzchni świecącej albo odbijającej światło – luminancję podaje się w kandelach na metr kwadratowy i mierzy innym przyrządem.
Ocena warunków wzrokowych nigdy nie opiera się na jednej liczbie. Obok poziomu natężenia sprawdza się równomierność Uo, wyrażoną ilorazem wartości najmniejszej i średniej w obszarze zadania, ograniczenie olśnienia przykrego wskaźnikiem UGR oraz oddawanie barw Ra. Biuro z poprawną średnią potrafi nie spełnić wymagań właśnie przez zbyt niską równomierność, bo pracownik odbiera wnętrze przez pryzmat najgorzej doświetlonych miejsc.
Jakich wartości wymaga norma PN-EN 12464-1?
Norma porządkuje wymagania według branż i rodzajów zadań wzrokowych. Przykładowe poziomy eksploatacyjnego natężenia:
- ciągi komunikacyjne i klatki schodowe – od 100 lx,
- magazyn ze strefą ogólnego składowania – 100–200 lx,
- stanowisko biurowe z monitorem, czytanie i pisanie – 500 lx przy Uo na poziomie 0,60, Ra minimum 80 i UGR nieprzekraczającym 19,
- montaż precyzyjny – około 750 lx,
- kontrola jakości drobnych detali – 1000 lx i więcej.
Płaszczyznę odniesienia dobiera się do zadania. Dla biurka przyjmuje się wysokość rzędu 0,75-0,85 m nad podłogą, dla korytarza czy strefy składowania poziom podłogi.
Jak wykonać pomiar natężenia oświetlenia na stanowisku pracy?
Kolejność czynności ma znaczenie porównywalne z klasą miernika. Odwrócenie etapów, na przykład rozpoczęcie odczytów przed rozgrzaniem opraw, unieważnia całą serię wyników.
Jakie przyrządy dopuszcza się do badania?
Podstawowym narzędziem jest luksomierz z korekcją widmową, odpowiadającą krzywej czułości oka, oraz z korekcją cosinusową, kompensującą skośne padanie promieni na sondę. Praktyka wymaga klasy co najmniej B według PN-E-04040-03, a przy badaniach odbiorowych i sporach klasy A. Przyrząd musi mieć aktualne świadectwo wzorcowania, jego numer fabryczny trafia potem do dokumentacji. Sprawdzenia przed wyjazdem wymaga też stan naładowania zasilania, bo słabe baterie zaniżają wskazania.
Kiedy warunki w pomieszczeniu pozwalają na rzetelny odczyt?
Światło dzienne trzeba wykluczyć. Oznacza to szczelne zasłonięcie otworów okiennych albo przeniesienie prac na godziny po zmroku. Oprawy załącza się na minimum 30 minut przed pierwszym odczytem, aby strumień świetlny się ustabilizował. Nowe źródła i świeżo zamontowane oprawy poddaje się wcześniej wyświeceniu przez około 100 godzin pracy, ponieważ na starcie dają wskazania wyższe od eksploatacyjnych.
Osoba obsługująca miernik ubiera się na ciemno i stoi tak, aby nie rzucać cienia na sondę ani nie odbijać światła w jej stronę. Powierzchni światłoczułej nie wolno przesłaniać ręką czy dokumentacją. Notuje się temperaturę otoczenia oraz napięcie zasilania, bo oba parametry wpływają na pracę źródeł i detektora.
Jak wyznacza się siatkę punktów pomiarowych?
Norma podaje wzór na maksymalny wymiar oczka siatki: p = 0,2 × 5log10(d), przy ograniczeniu p ≤ 10 m. Litera d oznacza dłuższy wymiar pola, gdy stosunek boku dłuższego do krótszego pozostaje mniejszy od 2; przy wnętrzach wydłużonych za d przyjmuje się wymiar krótszy. Oczka powinny mieć kształt zbliżony do kwadratu, ze stosunkiem stron między 0,5 a 2. Liczbę punktów na danym boku wyznacza najbliższa liczba całkowita z ilorazu d/p.
Pas o szerokości 0,5 m przy ścianach pozostaje wyłączony z obliczeń, chyba że właśnie tam znajduje się stanowisko. Siatkę zakłada się osobno dla pola zadania, pola bezpośredniego otoczenia i tła. Dla biura o wymiarach 10 × 8 m wzór daje krok równy 1 m, co oznacza kilkadziesiąt odczytów i pokazuje, dlaczego rzetelne badanie hali zajmuje kilka godzin.
Chcesz sprawdzić, czy oświetlenie zapewnia odpowiedni komfort widzenia?
Wykonujemy pomiary i ocenę oświetlenia w pomieszczeniach pracy, biurach, obiektach usługowych oraz przestrzeniach użytkowych. Pomagamy zweryfikować, czy natężenie oświetlenia jest właściwe, a warunki świetlne nie powodują olśnienia, nadmiernych kontrastów ani dyskomfortu wzrokowego.
Skonsultuj warunki oświetleniaJak często trzeba powtarzać badanie oświetlenia?
Przepisy nie wskazują sztywnego terminu dla oświetlenia podstawowego. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia oświetlenia zgodnego z Polskimi Normami, decyzję o harmonogramie badań pozostawia jednak jemu. Oświetlenie zaliczono do czynników uciążliwych, a nie szkodliwych, więc nie obejmuje go reżim okresowych badań środowiska pracy.
Zakres badania oraz pomiary oświetlenia na stanowisku pracy i to, jak często się je ponawia, powinny wynikać z oceny ryzyka: intensywności eksploatacji, tempa spadku strumienia świetlnego w zastosowanych źródłach, zapylenia pomieszczeń.
Niezależnie od harmonogramu odczyty powtarza się po oddaniu pomieszczeń do użytku, przy organizowaniu nowych stanowisk, po wymianie opraw, po przebudowie ścian i zmianie kolorystyki wnętrza oraz po zmianie charakteru zadania wzrokowego. Ponownej weryfikacji podlegają miejsca z wcześniej wykazanym niedoborem światła. Osobna zasada obowiązuje oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne: instalacje te są urządzeniami przeciwpożarowymi, więc przeglądy techniczne i konserwację prowadzi się nie rzadziej niż raz w roku, z pomiarem natężenia według PN-EN 1838.
Dlaczego pomiary oświetlenia na stanowisku pracy wymagają protokołu?
Sam odczyt na wyświetlaczu miernika nie ma wartości dowodowej. Podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, przy odbiorze obiektu albo w postępowaniu powypadkowym liczy się dokument pozwalający odtworzyć przebieg badania. Pomiary oświetlenia na stanowisku pracy wymagają protokołu także z przyczyn praktycznych, bo bez zapisanej siatki i wyników nie da się porównać stanu instalacji po kilku latach eksploatacji.
Co znajduje się w prawidłowo sporządzonym protokole?
Dokument obejmuje:
- dane zleceniodawcy, adres obiektu, oznaczenie pomieszczeń i stanowisk z opisem zadań wzrokowych,
- identyfikację przyrządu: typ, numer fabryczny, klasę, datę i numer świadectwa wzorcowania,
- opis metodyki i warunków: normy odniesienia, czas stabilizacji opraw, sposób wyeliminowania światła dziennego, temperaturę i napięcie,
- szkic siatki pomiarowej z płaszczyzną odniesienia oraz wyniki w poszczególnych punktach, ze średnią i wyliczoną równomiernością,
- ocenę zgodności z wartościami normatywnymi, wnioski, zalecenia naprawcze, datę badania i podpis wykonawcy.
Jakie błędy najczęściej zniekształcają wynik badania?
Najpowszechniejszy to odczyt przy niezasłoniętych oknach. Wynik rośnie wtedy o wartość zależną od pory dnia i zachmurzenia, a protokół przestaje mówić cokolwiek o instalacji elektrycznej. Drugie potknięcie polega na przyłożeniu sondy pod kątem do płaszczyzny roboczej, bo korekcja cosinusowa działa dla ustalonej geometrii i nie naprawi przekrzywienia przyrządu.
Do listy dochodzą jeszcze: pomiar na podłodze zamiast na blacie, pominięcie pola bezpośredniego otoczenia, zbyt rzadka siatka w wydłużonym pomieszczeniu, cień operatora padający na detektor oraz miernik po terminie wzorcowania. Konsekwencje idą w dwie strony. Zawyżony odczyt daje fałszywe poczucie zgodności i odsuwa modernizację, zaniżony prowokuje wydatki na oprawy przy sprawnej instalacji.
Co przygotować przed zleceniem badania?
Przed przyjazdem technika przydaje się spis stanowisk z krótką charakterystyką pracy, bo od tego zależy dobór wartości normatywnych i płaszczyzny odniesienia. Termin trzeba umówić na godziny po zachodzie słońca albo zapewnić szczelne zasłony. Oprawy powinny być kompletne i sprawne, ponieważ badanie instalacji z przepalonymi źródłami mierzy stan awarii, nie projektu. Ostatnia sprawa to zakres dokumentacji: samo oświetlenie podstawowe czy również awaryjne, jeden protokół zbiorczy czy osobne dla każdej strefy.
Chcesz sprawdzić, czy oświetlenie zapewnia odpowiedni komfort widzenia?
Wykonujemy pomiary i ocenę oświetlenia w pomieszczeniach pracy, biurach, obiektach usługowych oraz przestrzeniach użytkowych. Pomagamy zweryfikować, czy natężenie oświetlenia jest właściwe, a warunki świetlne nie powodują olśnienia, nadmiernych kontrastów ani dyskomfortu wzrokowego.
Skonsultuj warunki oświetleniaFAQ
Czy pomiar można wykonać aplikacją w telefonie?
Nie. Matryca aparatu nie ma korekcji widmowej ani cosinusowej, a jej odczyt zależy od automatyki ekspozycji. Rozbieżność wobec luksomierza klasy B sięga kilkudziesięciu procent.
Co obejmuje pomiar oświetlenia na stanowisku pracy i to, jak często wraca do harmonogramu?
Badanie obejmuje natężenie w polu zadania i w otoczeniu bezpośrednim oraz równomierność, a przy zamówieniu rozszerzonym również ocenę olśnienia i oddawania barw. Częstotliwość ustala pracodawca, natomiast poza cyklem odczyty wracają po każdej ingerencji w instalację lub układ stanowisk.
Kto może przeprowadzić badanie i ile ono trwa?
Prace powinni przeprowadzać zawsze eksperci od pomiarów technicznych z odpowiednimi uprawnieniami i dostępem do specjalistycznego sprzętu. Samo badanie, np. biura o powierzchni około 200 m², zajmuje 2-3 godziny na obiekcie, a opracowanie wyników kolejne 1-3 dni roboczych.